Płonica (szkarlatyna) to zakaźna choroba bakteryjna wywoływana przez paciorkowce z grupy A, która objawia się nagłą gorączką, silnym bólem gardła z anginą, drobną, szorstką wysypką na ciele, bladym trójkątem wokół ust i malinowym językiem. Najczęściej chorują dzieci w wieku 3–10 lat. Płonicę leczy się w domu antybiotykiem, najczęściej penicyliną przez 10 dni; po 24 godzinach od rozpoczęcia leczenia dziecko przestaje zarażać.
Redakcja Tomipomaga.pl przygotowała ten tekst dla rodziców, żeby wiedzieli, jak rozpoznać płonicę, jak ją leczyć i na jakie powikłania uważać po chorobie.
Jak można zarazić się płonicą?
Płonicą zaraża się głównie drogą kropelkową: przy kaszlu, kichaniu i rozmowie z chorym, a także przez wspólne naczynia, zabawki i ręce. Źródłem zakażenia może być chory, a także nosiciel, czyli osoba zdrowa, która ma paciorkowce w gardle i nie ma objawów. Dlatego często nie wiadomo, od kogo dziecko się zaraziło.
Od zakażenia do pierwszych objawów mija zwykle 2–5 dni (od 1 do 7 dni). Płonicę można przechorować więcej niż raz, bo wywołują ją różne szczepy paciorkowców.
Jakie są objawy płonicy?
| Objaw | Jak wygląda |
|---|---|
| początek | nagła gorączka, ból gardła, ból głowy, często wymioty i ból brzucha |
| gardło | żywoczerwone, obrzęknięte migdałki, czasem z nalotami; powiększone, bolesne węzły chłonne szyi |
| wysypka | pojawia się po 12–48 godzinach: drobna, czerwona, szorstka w dotyku jak papier ścierny, najwyraźniejsza w pachwinach, pachach, zgięciach łokci i na brzuchu |
| twarz | zaczerwienione policzki i blada skóra wokół ust (trójkąt Fiłatowa) |
| język | najpierw obłożony białym nalotem, po 2–3 dniach żywoczerwony z wyraźnymi brodawkami (malinowy) |
| łuszczenie skóry | po ok. tygodniu na twarzy i tułowiu, a po 2–4 tygodniach płatami na dłoniach i stopach |
Obecnie płonica często przebiega łagodnie, ze skąpą wysypką. Zdarza się, że rodzice zauważają chorobę dopiero wtedy, gdy dziecku zaczyna łuszczyć się skóra na palcach. Wtedy też warto pójść do lekarza, bo nawet łagodna płonica może dać powikłania.
Jak rozpoznaje się płonicę?
Lekarz rozpoznaje płonicę na podstawie objawów i wyglądu gardła, języka i skóry. Zakażenie paciorkowcem można potwierdzić szybkim testem antygenowym z wymazu z gardła (wynik po kilku minutach) albo posiewem wymazu. Podobne objawy mogą dawać m.in. inne infekcje wirusowe z wysypką, choroba Kawasaki i reakcje alergiczne na leki, dlatego płonicę zawsze powinien ocenić lekarz.
Jak leczy się płonicę?
- Antybiotyk: najczęściej penicylina doustnie przez 10 dni, a przy uczuleniu na penicylinę inny antybiotyk, np. cefalosporyna lub makrolid. Antybiotyk trzeba podawać przez cały zalecony czas, nawet gdy dziecko po 2–3 dniach czuje się dobrze, bo pełna kuracja chroni przed powikłaniami.
- Leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe: paracetamol lub ibuprofen w dawce dobranej do masy ciała dziecka.
- Odpoczynek w domu i dużo płynów.
Leczenie odbywa się w domu, a pobyt w szpitalu jest potrzebny tylko przy ciężkim przebiegu lub powikłaniach. Dziecko może wrócić do żłobka, przedszkola lub szkoły, gdy nie ma gorączki i minęły co najmniej 24 godziny od rozpoczęcia antybiotyku. Opinie o antybiotykach stosowanych w zakażeniach paciorkowcowych znajdziesz w kategoriach Płonica i Angina.
Jak pielęgnować dziecko z płonicą?
- podawaj często małe ilości chłodnych lub letnich napojów, zwłaszcza przy wymiotach i bólu gardła,
- nie zmuszaj do jedzenia; podawaj miękkie, lekkostrawne potrawy, gdy dziecko ma apetyt,
- nie przegrzewaj dziecka i wietrz pokój,
- przy swędzeniu i łuszczeniu skóry stosuj emolienty; nie zrywaj łuszczącej się skóry,
- dbaj o higienę: osobne ręczniki i naczynia, częste mycie rąk przez domowników.
Jakie są powikłania płonicy?
Wczesne (ropne): zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok, ropień okołomigdałkowy, ropne zapalenie węzłów chłonnych szyi, rzadko zapalenie płuc.
Późne (po 1–4 tygodniach): ostre kłębuszkowe zapalenie nerek oraz gorączka reumatyczna, która może uszkodzić serce. Po przechorowaniu płonicy zgłoś się do lekarza, jeśli pojawią się:
- obrzęki powiek lub nóg, ciemny, brunatny mocz, zmniejszona ilość moczu,
- bóle i obrzęki stawów, ponowna gorączka,
- duszność, kołatanie serca, mimowolne ruchy.
Więcej o tym powikłaniu piszemy w tekście Gorączka reumatyczna.
Płonica w skrócie
Płonica to zakażenie paciorkowcem z grupy A, najczęściej u dzieci w wieku 3–10 lat. Objawia się gorączką, anginą, drobną szorstką wysypką, bladym trójkątem wokół ust i malinowym językiem, a po tygodniu łuszczeniem skóry. Leczy się ją w domu penicyliną przez 10 dni. Dziecko przestaje zarażać po 24 godzinach od rozpoczęcia antybiotyku. Po chorobie trzeba obserwować, czy nie pojawią się obrzęki, ciemny mocz lub bóle stawów.
Najczęstsze pytania o płonicę
Ile trwa zaraźliwość przy płonicy?
Chory na płonicę przestaje zarażać po ok. 24 godzinach od rozpoczęcia antybiotyku. Bez leczenia może zarażać przez kilka tygodni.
Czy dorośli chorują na płonicę?
Dorośli chorują na płonicę rzadko, ale mogą się zarazić od dzieci. Częściej mają wtedy anginę paciorkowcową bez wysypki.
Czy płonica jest groźna?
Płonica leczona antybiotykiem zwykle przebiega łagodnie i bez powikłań. Groźne są nieleczone lub niedoleczone zakażenia, które mogą prowadzić do zapalenia nerek i gorączki reumatycznej.
Czy jest szczepionka na płonicę?
Nie ma szczepionki przeciw płonicy. Chronią przed nią higiena rąk, unikanie kontaktu z chorymi i szybkie leczenie anginy paciorkowcowej.