Nadciśnienie płucne to podwyższone ciśnienie krwi w tętnicy płucnej i jej rozgałęzieniach, rozpoznawane, gdy średnie ciśnienie w tętnicy płucnej zmierzone podczas cewnikowania prawego serca przekracza 20 mm Hg, co z czasem przeciąża i osłabia prawą komorę serca. Najczęściej jest powikłaniem chorób lewej części serca i przewlekłych chorób płuc, rzadziej wynika z przewlekłej zatorowości płucnej lub choroby samych tętnic płucnych (tętnicze nadciśnienie płucne). Pierwszym objawem jest zwykle duszność przy wysiłku i męczliwość. Leczenie zależy od przyczyny, a tętnicze nadciśnienie płucne i nadciśnienie zakrzepowo-zatorowe leczy się w wyspecjalizowanych ośrodkach.

Redakcja Tomipomaga.pl przygotowała ten tekst dla osób z niewyjaśnioną dusznością, chorych na nadciśnienie płucne i ich bliskich, żeby wiedzieli, czym jest ta choroba, jak się ją rozpoznaje i jakie są możliwości leczenia.

Czym jest nadciśnienie płucne?

Prawa komora serca pompuje krew do płuc przez tętnicę płucną, gdzie krew pobiera tlen. Normalnie ciśnienie w krążeniu płucnym jest niskie. Gdy naczynia płucne się zwężają, sztywnieją lub są zatkane albo gdy krew zalega w płucach z powodu chorego lewego serca, ciśnienie rośnie. Prawa komora musi pracować ciężej, przerasta i poszerza się, pojawia się niedomykalność zastawki trójdzielnej, a w końcu niewydolność prawej komory, nazywana sercem płucnym (zobacz kategorię Przewlekłe serce płucne).

Nadciśnienie płucne to coś innego niż zwykłe nadciśnienie tętnicze mierzone ciśnieniomierzem na ramieniu (zobacz: Nadciśnienie tętnicze).

Jakie są rodzaje i przyczyny nadciśnienia płucnego?

Lekarze dzielą nadciśnienie płucne na 5 grup, bo od przyczyny zależy leczenie:

GrupaPrzyczyny
1. Tętnicze nadciśnienie płucnerzadka choroba samych tętnic płucnych: idiopatyczna (bez znanej przyczyny), dziedziczna, związana z chorobami tkanki łącznej (zwłaszcza twardziną układową), wrodzonymi wadami serca, zakażeniem HIV, nadciśnieniem wrotnym w chorobach wątroby, niektórymi lekami i substancjami (np. dawne leki odchudzające, amfetamina)
2. Nadciśnienie płucne w chorobach lewej części sercanajczęstsza grupa: niewydolność serca, wady zastawki mitralnej lub aortalnej
3. Nadciśnienie płucne w chorobach płuc i niedotlenieniuPOChP, śródmiąższowe choroby płuc, obturacyjny bezdech senny, przebywanie na dużych wysokościach
4. Przewlekłe zakrzepowo-zatorowe nadciśnienie płucne (CTEPH)skrzepliny, które po zatorowości płucnej nie rozpuściły się i zbliznowaciały w tętnicach płucnych; zatorowość mogła przebiec niezauważona
5. Inne i niejasne mechanizmychoroby krwi, sarkoidoza, choroby metaboliczne, przewlekła choroba nerek

Więcej o chorobach, które mogą prowadzić do nadciśnienia płucnego, przeczytasz w artykułach Objawy POChP i Chrapanie i bezdech senny oraz w kategorii Zator tętnicy płucnej i zawał płuca.

Jakie są objawy nadciśnienia płucnego?

Objawy są początkowo niecharakterystyczne i łatwo je przypisać brakowi kondycji, wiekowi lub innej chorobie, dlatego od pierwszych objawów do rozpoznania często mijają miesiące lub lata.

  • duszność przy wysiłku: najczęstszy i najwcześniejszy objaw, stopniowo narastający,
  • męczliwość i osłabienie,
  • ból lub ucisk w klatce piersiowej przy wysiłku, wynikający z niedokrwienia przeciążonej prawej komory,
  • zawroty głowy, zasłabnięcia i omdlenia przy wysiłku, świadczące o zaawansowanej chorobie,
  • kołatanie serca,
  • objawy niewydolności prawej komory: obrzęki nóg, powiększenie wątroby i uczucie pełności pod prawym żebrem, wodobrzusze, poszerzone żyły szyjne, brak apetytu, chudnięcie,
  • sinica warg i palców przy niskim poziomie tlenu,
  • rzadziej: suchy kaszel, krwioplucie, chrypka spowodowana uciskiem poszerzonej tętnicy płucnej na nerw krtaniowy.

U osób z chorobą podstawową, np. twardziną układową, mogą też występować jej objawy, takie jak objaw Raynauda (zobacz: Objaw Raynauda).

Jak ocenia się nasilenie objawów?

Klasa czynnościowaOgraniczenie aktywności
Ibrak; zwykła aktywność nie powoduje duszności, zmęczenia, bólu w klatce ani zasłabnięć
IIniewielkie; objawy przy zwykłej aktywności, brak objawów w spoczynku
IIIwyraźne; objawy przy aktywności mniejszej niż zwykła, brak objawów w spoczynku
IVobjawy przy każdej aktywności, możliwe w spoczynku, często objawy niewydolności prawej komory

Kiedy objawy wymagają pilnej pomocy?

Wezwij pogotowie pod numerem 112, gdy pojawi się nagła, silna duszność, ból w klatce piersiowej, omdlenie, krwioplucie większą ilością krwi lub sinica. Nagła duszność z bólem w klatce piersiowej, zwłaszcza po operacji, unieruchomieniu lub długiej podróży albo z obrzękiem jednej nogi, może oznaczać zatorowość płucną.

Do lekarza warto iść, gdy duszność przy wysiłku narasta bez wyraźnej przyczyny, zwłaszcza u osoby po przebytej zatorowości płucnej, z twardziną układową, chorobą wątroby, wadą serca lub nadciśnieniem płucnym w rodzinie.

Jak rozpoznaje się nadciśnienie płucne?

  • echokardiografia (USG serca): podstawowe badanie przesiewowe; ocenia wielkość i pracę prawej komory, niedomykalność zastawki trójdzielnej i pozwala oszacować ciśnienie w tętnicy płucnej,
  • EKG i RTG klatki piersiowej: mogą wykazać cechy przeciążenia prawej komory i poszerzenie tętnic płucnych,
  • badania krwi: NT-proBNP (wskaźnik obciążenia serca), morfologia, próby wątrobowe, TSH, badania w kierunku chorób tkanki łącznej i HIV,
  • badania czynności płuc i gazometria: oceniają choroby płuc i poziom tlenu,
  • scyntygrafia wentylacyjno-perfuzyjna płuc: podstawowe badanie w poszukiwaniu przewlekłej zatorowości płucnej; prawidłowy wynik praktycznie ją wyklucza,
  • angio-TK tętnic płucnych: uwidacznia skrzepliny w tętnicach płucnych,
  • cewnikowanie prawego serca: badanie rozstrzygające; pozwala bezpośrednio zmierzyć ciśnienie w tętnicy płucnej i opór naczyń, a czasem wykonuje się podczas niego test reaktywności naczyń,
  • test 6-minutowego marszu: ocenia wydolność i służy do kontroli leczenia.

Diagnostykę tętniczego nadciśnienia płucnego i CTEPH prowadzi się w ośrodkach referencyjnych.

Jak leczy się nadciśnienie płucne?

Leczenie zależy od grupy nadciśnienia płucnego:

  • grupy 2 i 3: podstawą jest leczenie choroby serca lub płuc, np. niewydolności serca, POChP czy bezdechu sennego; leki stosowane w tętniczym nadciśnieniu płucnym zwykle nie są tu zalecane, a mogą szkodzić,
  • tętnicze nadciśnienie płucne (grupa 1): leki rozszerzające naczynia płucne, często łączone ze sobą: antagoniści receptora endoteliny (bosentan, ambrisentan, macytentan), inhibitory PDE5 (sildenafil, tadalafil), leki z grupy prostacyklin (podawane w pompie dożylnej lub podskórnej, wziewnie lub doustnie, np. seleksypag) oraz nowsze leki; u niewielkiej części chorych z dodatnim testem reaktywności skuteczne są duże dawki blokerów kanału wapniowego; w Polsce leki te są dostępne w ramach programów lekowych,
  • przewlekłe zakrzepowo-zatorowe nadciśnienie płucne (grupa 4): dożywotnie leczenie przeciwkrzepliwe, które zapobiega nowym zatorom; operacyjne usunięcie zbliznowaciałych skrzeplin z tętnic płucnych (endarterektomia płucna), która może wyleczyć chorobę; balonowa angioplastyka tętnic płucnych u chorych, którzy nie kwalifikują się do operacji; lek riocyguat,
  • przeszczepienie płuc lub serca i płuc: w zaawansowanej chorobie, gdy leczenie nie pomaga.

Leczenie wspomagające

  • tlen: u osób z niskim poziomem tlenu we krwi, zwykle w domu przez wiele godzin na dobę,
  • leki moczopędne: przy obrzękach i objawach niewydolności prawej komory,
  • leki przeciwkrzepliwe: w CTEPH zawsze, w innych postaciach według decyzji lekarza,
  • leczenie niedoboru żelaza, jeśli występuje.

Jak żyć z nadciśnieniem płucnym?

  • bądź aktywna lub aktywny w granicach możliwości; nadzorowana rehabilitacja poprawia wydolność, ale unikaj wysiłku wywołującego silną duszność, zawroty głowy lub ból w klatce piersiowej,
  • ogranicz sól i ilość płynów zgodnie z zaleceniami lekarza, kontroluj masę ciała, żeby szybko zauważyć zatrzymywanie wody,
  • szczep się przeciw grypie, COVID-19 i pneumokokom,
  • przed lotem samolotem i wyjazdem w góry powyżej 1500 m n.p.m. skonsultuj się z lekarzem, bo może być potrzebny tlen,
  • ciąża przy tętniczym nadciśnieniu płucnym wiąże się z bardzo dużym ryzykiem dla matki, dlatego kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną antykoncepcję i omówić ją z lekarzem, bo niektóre leki wchodzą w interakcje z hormonami,
  • nie pal tytoniu; pomoc znajdziesz pod numerem 801 108 108,
  • przed każdym zabiegiem i znieczuleniem poinformuj lekarza o chorobie,
  • korzystaj ze wsparcia psychologicznego i stowarzyszeń pacjentów.

Opinie i pytania innych osób znajdziesz w kategorii Nadciśnienie płucne.

Nadciśnienie płucne w skrócie

Nadciśnienie płucne to podwyższone ciśnienie w tętnicy płucnej, które przeciąża prawą komorę serca. Najczęściej wynika z chorób lewej części serca i płuc, rzadziej z przewlekłej zatorowości płucnej lub choroby samych tętnic płucnych. Głównym objawem jest narastająca duszność przy wysiłku i męczliwość, a później zasłabnięcia i obrzęki. Badaniem przesiewowym jest echo serca, a rozstrzygającym cewnikowanie prawego serca. Leczenie zależy od przyczyny: obejmuje leczenie choroby podstawowej, specjalistyczne leki rozszerzające naczynia płucne, leczenie przeciwkrzepliwe, operację lub angioplastykę tętnic płucnych, a w zaawansowanych przypadkach przeszczep płuc.

Najczęstsze pytania o nadciśnienie płucne

Czy nadciśnienie płucne można wyleczyć?

Przewlekłe zakrzepowo-zatorowe nadciśnienie płucne często można wyleczyć operacją. Tętnicze nadciśnienie płucne jest chorobą przewlekłą, ale nowoczesne leki wyraźnie poprawiają samopoczucie, wydolność i przeżycie. W nadciśnieniu płucnym wtórnym do chorób serca i płuc najważniejsze jest leczenie choroby podstawowej.

Czym różni się nadciśnienie płucne od nadciśnienia tętniczego?

Nadciśnienie tętnicze to wysokie ciśnienie w dużym krążeniu, mierzone ciśnieniomierzem na ramieniu. Nadciśnienie płucne dotyczy krążenia między sercem a płucami i nie da się go zmierzyć ciśnieniomierzem. Rozpoznaje się je na podstawie echa serca i cewnikowania prawego serca.

Jakie są pierwsze objawy nadciśnienia płucnego?

Najczęściej narastająca duszność przy wysiłku, męczliwość i osłabienie. Później mogą pojawić się ból w klatce piersiowej, zasłabnięcia przy wysiłku i obrzęki nóg.

Czy po zatorowości płucnej może rozwinąć się nadciśnienie płucne?

Tak, u niewielkiej części osób. Jeśli kilka miesięcy po zatorowości płucnej, mimo leczenia, utrzymuje się lub narasta duszność, trzeba zgłosić się do lekarza i wykonać echo serca oraz scyntygrafię płuc.