Upławy to wydzielina z pochwy, która odbiega od prawidłowej, bo jest bardziej obfita, ma inny kolor lub konsystencję albo nieprzyjemny zapach, i najczęściej świadczy o bakteryjnym zakażeniu pochwy (waginozie), grzybicy pochwy lub rzęsistkowicy. Prawidłowa wydzielina jest przezroczysta lub biaława, prawie bez zapachu i zmienia się w cyklu miesiączkowym. Białe, serowate upławy ze świądem wskazują zwykle na grzybicę, szarobiałe o rybim zapachu na waginozę bakteryjną, a żółtozielone, pieniste na rzęsistkowicę. Zmienione upławy warto pokazać ginekologowi lub położnej, bo leczenie zależy od przyczyny.

Redakcja Tomipomaga.pl przygotowała ten tekst dla kobiet i dziewcząt, które zauważyły zmianę wydzieliny z pochwy, żeby wiedziały, co jest normalne, co oznacza dany wygląd upławów i kiedy iść do lekarza.

Jak wygląda prawidłowa wydzielina z pochwy?

Każda kobieta w wieku rozrodczym ma wydzielinę z pochwy. Składa się ze śluzu szyjkowego, złuszczonych komórek nabłonka i bakterii, głównie pałeczek kwasu mlekowego (Lactobacillus), które utrzymują kwaśne pH pochwy (3,8–4,5) i chronią przed zakażeniami. Prawidłowa wydzielina:

  • jest przezroczysta lub mlecznobiała, a na bieliźnie po wyschnięciu może być lekko żółtawa,
  • nie ma przykrego zapachu,
  • nie powoduje świądu, pieczenia ani bólu.

Ilość i wygląd wydzieliny zmieniają się w cyklu:

  • po miesiączce: wydzieliny jest mało,
  • przed owulacją: pod wpływem estrogenów śluz staje się obfity, przejrzysty, rozciągliwy jak białko jaja,
  • po owulacji: pod wpływem progesteronu śluz gęstnieje, staje się lepki i mniej obfity.

Więcej wydzieliny bez choroby bywa w ciąży, przy podnieceniu seksualnym, przy stosowaniu antykoncepcji hormonalnej i u nastolatek przed pierwszą miesiączką i w pierwszych latach po niej. Opinie i pytania innych osób znajdziesz w kategorii Wydzielina z pochwy (upławy).

O czym świadczy wygląd upławów?

Wygląd wydzielinyInne objawyNajczęstsza przyczyna
Przezroczysta lub biaława, bez zapachubrakprawidłowa wydzielina
Biała, gęsta, grudkowata, przypominająca twarożeksilny świąd, pieczenie, zaczerwienienie sromu, ból przy współżyciu i oddawaniu moczu; brak przykrego zapachugrzybica pochwy (drożdżyca)
Szarobiała, rzadka, jednolita, o „rybim” zapachu nasilającym się po współżyciu i miesiączcezwykle brak świąduwaginoza bakteryjna
Żółtozielona, obfita, pienista, o przykrym zapachuświąd, pieczenie, ból przy oddawaniu moczu i współżyciu, drobne czerwone plamki na szyjce macicyrzęsistkowica
Żółta lub zielonkawa, śluzowo-ropnaczęsto brak objawów; czasem krwawienie po współżyciu, ból w podbrzuszu, pieczenie przy oddawaniu moczuzapalenie szyjki macicy w przebiegu chlamydiozy lub rzeżączki
Wodnista, żółtawa, czasem z krwią, u kobiet po menopauziesuchość, pieczenie, ból przy współżyciuzanikowe zapalenie pochwy
Brunatna lub różowatuż przed miesiączką lub po niej zwykle bez znaczeniaw środku cyklu, po współżyciu lub po menopauzie: polipy, zmiany na szyjce macicy, mięśniaki, rozrost lub rak błony śluzowej macicy, rak szyjki macicy
Cuchnąca, ropna lub krwista, zwykle z jednej stronyu dziewczynek i kobiet po stosunku lub stosowaniu tamponówciało obce, np. zapomniany tampon

Wygląd upławów pomaga podejrzewać przyczynę, ale nie pozwala jej pewnie ustalić, bo zakażenia często występują razem. Dlatego przed leczeniem warto zrobić badanie ginekologiczne i badanie wydzieliny.

Jakie są przyczyny upławów?

Waginoza bakteryjna

To najczęstsza przyczyna nieprawidłowej wydzieliny. Powstaje, gdy w pochwie ubywa pałeczek kwasu mlekowego, a namnażają się bakterie beztlenowe, np. Gardnerella. Sprzyjają jej irygacje pochwy, perfumowane środki do higieny intymnej, nowy partner lub partnerka seksualna, palenie tytoniu. Nie jest klasyczną chorobą przenoszoną drogą płciową, ale wiąże się z aktywnością seksualną. W ciąży zwiększa ryzyko porodu przedwczesnego. Opinie znajdziesz w kategorii Bakteryjne zakażenie pochwy.

Grzybica pochwy

Wywołują ją najczęściej drożdżaki Candida albicans, które w niewielkiej ilości występują u wielu zdrowych kobiet. Do zakażenia dochodzi zwykle, gdy zmienia się środowisko pochwy: po antybiotykach, w ciąży, przy cukrzycy, osłabionej odporności, przy noszeniu obcisłej, nieprzewiewnej bielizny. Grzybica pochwy nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową, choć partner może mieć objawy, np. zaczerwienienie i świąd żołędzi. Opinie znajdziesz w kategorii Kandydoza błony śluzowej narządów płciowych.

Rzęsistkowica

To choroba przenoszona drogą płciową, wywoływana przez pierwotniaka rzęsistka pochwowego. Zakażenie innymi drogami, np. przez wspólne ręczniki, jest bardzo rzadkie. Leczy się jednocześnie wszystkich partnerów seksualnych, nawet jeśli nie mają objawów. Opinie znajdziesz w kategorii Rzęsistkowica.

Chlamydioza i rzeżączka

U kobiet często nie dają objawów albo powodują niewielkie, żółtawe upławy, krwawienie po współżyciu i pieczenie przy oddawaniu moczu. Nieleczone mogą prowadzić do zapalenia narządów miednicy mniejszej, niedrożności jajowodów, niepłodności i ciąży pozamacicznej. Opinie znajdziesz w kategoriach Chlamydia i Rzeżączka.

Inne przyczyny

  • zanikowe zapalenie pochwy po menopauzie i przy niedoborze estrogenów, np. w czasie karmienia piersią,
  • podrażnienie lub alergia na środki do higieny intymnej, proszki do prania, prezerwatywy lateksowe, środki plemnikobójcze,
  • ciało obce: zapomniany tampon, krążek antykoncepcyjny, u dziewczynek drobne przedmioty,
  • polipy i zmiany na szyjce macicy; tzw. nadżerka, czyli ektopia, to zwykle niegroźny stan, który częściej powoduje plamienia niż upławy,
  • nowotwory szyjki i trzonu macicy: wodnista, krwista lub cuchnąca wydzielina, plamienia po współżyciu lub po menopauzie.

Kiedy z upławami iść do lekarza?

Do ginekologa lub położnej warto iść, gdy:

  • wydzielina zmieniła kolor, konsystencję lub zapach,
  • pojawił się świąd, pieczenie, ból przy współżyciu lub oddawaniu moczu,
  • wydzielina jest podbarwiona krwią w środku cyklu, po współżyciu lub po menopauzie,
  • upławy nawracają mimo leczenia,
  • istnieje ryzyko zakażenia przenoszonego drogą płciową, np. po współżyciu z nowym partnerem lub partnerką bez prezerwatywy,
  • upławy pojawiły się w ciąży.

Pilnie, tego samego dnia, trzeba zgłosić się do lekarza lub na SOR, gdy upławom towarzyszą gorączka, silny ból w podbrzuszu, ból przy współżyciu i ogólne złe samopoczucie, bo mogą to być objawy zapalenia narządów miednicy mniejszej. Kobieta w ciąży, która zauważy wyciek wodnistego płynu z pochwy, powinna od razu jechać do szpitala, bo może to być odpływanie płynu owodniowego.

Jak rozpoznaje się przyczynę upławów?

  • badanie ginekologiczne we wziernikach,
  • pomiar pH wydzieliny pochwowej: pH powyżej 4,5 wskazuje na waginozę bakteryjną lub rzęsistkowicę, a przy grzybicy pH jest zwykle prawidłowe,
  • badanie mikroskopowe wydzieliny i ocena stopnia czystości pochwy,
  • posiew lub testy molekularne (PCR) w kierunku grzybów, rzęsistka, chlamydii i rzeżączki,
  • cytologia lub test HPV, zgodnie z programem badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy (zobacz kategorię Rak szyjki macicy).

Jak leczy się upławy?

  • waginoza bakteryjna: metronidazol lub klindamycyna doustnie albo dopochwowo, na receptę; w trakcie leczenia metronidazolem i 2–3 dni po nim nie wolno pić alkoholu,
  • grzybica pochwy: leki przeciwgrzybicze dopochwowe lub doustne; preparaty bez recepty warto stosować tylko wtedy, gdy grzybica była już wcześniej rozpoznana przez lekarza i objawy są takie same; w ciąży stosuje się leki dopochwowe po konsultacji z lekarzem,
  • rzęsistkowica: metronidazol lub tinidazol doustnie, jednocześnie u wszystkich partnerów, bez współżycia do zakończenia leczenia,
  • chlamydioza i rzeżączka: antybiotyki wybrane przez lekarza, leczenie partnerów, kontrolne badanie,
  • zanikowe zapalenie pochwy: estrogeny dopochwowe, nawilżacze,
  • ciało obce, polipy, zmiany na szyjce: usunięcie i dalsza diagnostyka.

Probiotyki dopochwowe mogą pomagać w odbudowie flory po leczeniu, ale nie zastępują leczenia zakażenia.

Jak zapobiegać upławom?

  • myj okolice intymne raz lub dwa razy dziennie letnią wodą albo łagodnym środkiem o odpowiednim pH, bez perfum; nie stosuj irygacji pochwy,
  • podmywaj się i podcieraj od przodu do tyłu,
  • noś przewiewną, bawełnianą bieliznę, nie przebywaj długo w mokrym kostiumie kąpielowym,
  • zmieniaj tampony i podpaski regularnie, a wkładki higieniczne stosuj z umiarem,
  • używaj prezerwatyw, zwłaszcza z nowym partnerem lub partnerką,
  • dbaj o wyrównanie cukrzycy,
  • regularnie wykonuj cytologię lub test HPV i odwiedzaj ginekologa.

Upławy w skrócie

Upławy to wydzielina z pochwy o zmienionym kolorze, konsystencji, ilości lub zapachu. Najczęstsze przyczyny to waginoza bakteryjna (szarobiała wydzielina o rybim zapachu), grzybica pochwy (biała, serowata wydzielina ze świądem) i rzęsistkowica (żółtozielona, pienista wydzielina). Upławy mogą też wynikać z chlamydiozy, rzeżączki, zanikowego zapalenia pochwy, ciała obcego, a rzadko z nowotworu. Leczenie zależy od przyczyny, dlatego warto iść do ginekologa lub położnej. Upławy z gorączką i bólem podbrzusza wymagają pilnej pomocy.

Najczęstsze pytania o upławy

Jakie upławy są normalne?

Przezroczyste lub białawe, bez przykrego zapachu, bez świądu i pieczenia. Ich ilość i gęstość zmieniają się w cyklu: przed owulacją wydzielina jest obfita i rozciągliwa, a po niej gęstsza.

Czy upławy mogą świadczyć o raku?

Rzadko. Niepokojące są wodniste, krwiste lub cuchnące upławy, plamienia po współżyciu i krwawienia po menopauzie. Wymagają pilnej wizyty u ginekologa. Przed rakiem szyjki macicy chronią regularna cytologia lub test HPV oraz szczepienie przeciw HPV.

Czy grzybicą pochwy można zarazić się od partnera?

Grzybica pochwy nie jest typową chorobą przenoszoną drogą płciową, bo najczęściej wynika z namnożenia się drożdżaków obecnych w organizmie, np. po antybiotykach. Partnera leczy się wtedy, gdy ma objawy.

Czy można leczyć upławy samodzielnie?

Tylko w wyjątkowych przypadkach, np. gdy grzybica była wcześniej rozpoznana przez lekarza i objawy są identyczne. W innych sytuacjach samodzielne leczenie może opóźnić rozpoznanie waginozy, rzęsistkowicy lub chlamydiozy, które wymagają leków na receptę.