Udar mózgu to nagłe uszkodzenie części mózgu spowodowane zamknięciem tętnicy (udar niedokrwienny, ok. 80–85% przypadków) albo pęknięciem naczynia i krwawieniem (udar krwotoczny); przy objawach udaru trzeba natychmiast dzwonić pod numer 112. Najczęstsze objawy udaru to nagłe opadnięcie kącika ust, osłabienie ręki lub nogi po jednej stronie ciała i zaburzenia mowy. Leczenie udaru niedokrwiennego lekiem rozpuszczającym skrzeplinę można zastosować zwykle do 4,5 godziny od początku objawów, dlatego liczy się każda minuta.
Redakcja Tomipomaga.pl przygotowała ten tekst dla każdego, kto chce rozpoznać udar u siebie lub bliskiej osoby i wiedzieć, co robić do przyjazdu pogotowia.
Jak rozpoznać udar mózgu testem FAST?
| Litera | Co sprawdzić |
|---|---|
| F (face, twarz) | poproś o uśmiech: czy jeden kącik ust opada? |
| A (arms, ręce) | poproś o uniesienie obu rąk: czy jedna ręka opada lub nie da się jej unieść? |
| S (speech, mowa) | poproś o powtórzenie prostego zdania: czy mowa jest niewyraźna, bełkotliwa albo chory nie rozumie, co się do niego mówi? |
| T (time, czas) | przy którymkolwiek objawie dzwoń natychmiast pod 112 i zapamiętaj godzinę początku objawów |
Inne nagłe objawy udaru to: zaburzenia widzenia na jedno oko lub w połowie pola widzenia, drętwienie połowy ciała, zawroty głowy z zaburzeniami równowagi i chodu oraz nagły, bardzo silny ból głowy („najsilniejszy w życiu”), typowy dla krwotoku podpajęczynówkowego.
Co robić do przyjazdu pogotowia przy podejrzeniu udaru?
- Zadzwoń pod 112 i powiedz, że podejrzewasz udar.
- Zapamiętaj godzinę początku objawów albo godzinę, o której chory był ostatni raz widziany zdrowy; od tego zależy leczenie.
- Nie podawaj nic do jedzenia i picia ani leków, także aspiryny, bo chory może mieć zaburzenia połykania, a aspiryna szkodzi przy udarze krwotocznym.
- Ułóż chorego wygodnie, z lekko uniesioną głową; nieprzytomnego, oddychającego w pozycji bocznej.
- Przygotuj listę leków chorego i dokumentację medyczną.
Objawy, które minęły po kilku minutach, mogą oznaczać przemijający atak niedokrwienny (TIA). TIA wymaga pilnej diagnostyki w szpitalu, bo często poprzedza udar.
Czym różni się udar niedokrwienny od krwotocznego?
| Udar niedokrwienny | Udar krwotoczny | |
|---|---|---|
| Jak często | ok. 80–85% udarów | ok. 15–20% udarów |
| Mechanizm | zamknięcie tętnicy przez zakrzep na blaszce miażdżycowej albo zator, np. z serca przy migotaniu przedsionków | pęknięcie naczynia w mózgu (krwotok śródmózgowy) lub tętniaka (krwotok podpajęczynówkowy) |
| Leczenie | lek rozpuszczający skrzeplinę (tromboliza) zwykle do 4,5 godziny, mechaniczne usunięcie skrzepliny (trombektomia) u wybranych chorych do 24 godzin | obniżenie ciśnienia, odwrócenie działania leków przeciwkrzepliwych, czasem operacja |
Rodzaju udaru nie da się odróżnić po objawach. Rozstrzyga o tym tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny głowy wykonane w szpitalu.
Co zwiększa ryzyko udaru mózgu?
- nadciśnienie tętnicze (najważniejszy czynnik ryzyka),
- migotanie przedsionków,
- palenie tytoniu,
- cukrzyca,
- wysoki cholesterol LDL i miażdżyca, w tym zwężenie tętnic szyjnych,
- otyłość, mała aktywność fizyczna, nadużywanie alkoholu,
- wiek, przebyty udar lub TIA, udary w rodzinie.
Leczenie nadciśnienia, migotania przedsionków, cukrzycy i wysokiego cholesterolu oraz rzucenie palenia wyraźnie zmniejszają ryzyko udaru. Opinie o lekach na nadciśnienie znajdziesz w kategorii Nadciśnienie tętnicze, a o lekach stosowanych po udarze w kategorii Udar mózgu.
Jak wygląda leczenie i rehabilitacja po udarze?
Chory z udarem trafia na oddział udarowy, gdzie lekarze wykonują badania obrazowe głowy i decydują o leczeniu. Po ustabilizowaniu stanu zaczyna się rehabilitacja: fizjoterapia, terapia mowy z logopedą przy zaburzeniach mowy (afazji) i terapia zajęciowa. Rehabilitację zaczyna się jak najwcześniej, zwykle już w pierwszych dniach w szpitalu. Po udarze niedokrwiennym lekarz zaleca leki zapobiegające kolejnemu udarowi, np. przeciwpłytkowe lub przeciwkrzepliwe, oraz leczenie czynników ryzyka.
Udar mózgu w skrócie
Udar mózgu to nagłe uszkodzenie mózgu przez zamknięcie tętnicy lub krwawienie. Objawy to opadający kącik ust, osłabienie ręki lub nogi po jednej stronie, zaburzenia mowy i widzenia. Przy objawach udaru trzeba natychmiast dzwonić pod 112 i zapamiętać godzinę początku objawów, bo leczenie udaru niedokrwiennego jest możliwe tylko w pierwszych godzinach.
Najczęstsze pytania o udar mózgu
Ile jest czasu na leczenie udaru?
Leczenie trombolityczne udaru niedokrwiennego stosuje się zwykle do 4,5 godziny od początku objawów, a trombektomię u wybranych chorych do 24 godzin.
Czy przy udarze można dać aspirynę?
Przy podejrzeniu udaru nie podaje się aspiryny przed badaniem w szpitalu, bo przy udarze krwotocznym aspiryna może nasilić krwawienie.
Co to jest mikroudar?
Mikroudarem potocznie nazywa się przemijający atak niedokrwienny (TIA), czyli objawy udaru, które mijają w ciągu kilku minut do godziny. TIA wymaga pilnej diagnostyki, bo zapowiada ryzyko udaru.
Czy udar może wystąpić u młodych osób?
Udar może wystąpić u młodych osób, np. przy wadach serca, rozwarstwieniu tętnicy szyjnej, zaburzeniach krzepnięcia lub zażywaniu narkotyków.