Choroby przenoszone drogą płciową (choroby weneryczne) to zakażenia bakteriami, wirusami, pierwotniakami lub pasożytami, do których dochodzi podczas stosunku pochwowego, analnego lub oralnego; najczęstsze z nich to zakażenie HPV, chlamydioza, rzeżączka, kiła, opryszczka narządów płciowych, rzęsistkowica i HIV. Wiele z nich długo nie daje żadnych objawów, dlatego jedynym sposobem, żeby je wykryć, są badania. Zakażenia bakteryjne i pierwotniakowe leczy się skutecznie antybiotykami, a zakażenia wirusowe da się kontrolować lekami i im zapobiegać szczepieniami.

Redakcja Tomipomaga.pl przygotowała ten tekst dla osób aktywnych seksualnie, które chcą wiedzieć, jakie objawy powinny je zaniepokoić, gdzie się zbadać i jak się chronić.

Jakie są choroby przenoszone drogą płciową i jakie dają objawy?

ChorobaPrzyczynaTypowe objawy
chlamydiozabakteria Chlamydia trachomatisczęsto brak objawów; pieczenie przy oddawaniu moczu, upławy, wyciek z cewki
rzeżączkabakteria Neisseria gonorrhoeaeu mężczyzn ropny wyciek z cewki i ból przy oddawaniu moczu; u kobiet często brak objawów lub upławy, ból podbrzusza
kiłabakteria Treponema pallidumniebolesne owrzodzenie w miejscu zakażenia, później wysypka (także na dłoniach i stopach), powiększone węzły chłonne
nierzeżączkowe zapalenie cewki moczowejm.in. chlamydie, mykoplazmypieczenie i parcie na mocz, wydzielina z cewki
zakażenie HPVwirus brodawczaka ludzkiegoczęsto brak objawów; kłykciny kończyste (brodawki) w okolicy narządów płciowych i odbytu; niektóre typy wywołują raka szyjki macicy
opryszczka narządów płciowychwirus opryszczki HSV-2 lub HSV-1bolesne pęcherzyki i nadżerki, nawracające
HIVludzki wirus niedoboru odpornościdługo bez objawów; bez leczenia prowadzi do AIDS
wirusowe zapalenie wątroby typu Bwirus HBVczęsto brak objawów; zmęczenie, żółtaczka
rzęsistkowicapierwotniak Trichomonas vaginalisu kobiet żółtozielone, pieniste upławy, świąd i pieczenie; u mężczyzn zwykle brak objawów
mięczak zakaźnywirus z grupy pokswirusówdrobne, perłowe grudki z wgłębieniem pośrodku
wszawica łonowa i świerzbpasożytysilny świąd w okolicy łonowej i narządów płciowych

Rzadziej w Polsce spotyka się wrzód weneryczny i ziarnicę weneryczną pachwin, które powodują owrzodzenia narządów płciowych i powiększenie węzłów chłonnych w pachwinach. Grzybica pochwy (kandydoza) zwykle nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową, choć partner może mieć objawy podrażnienia.

Kto jest najbardziej narażony na choroby weneryczne?

Ryzyko zakażenia rośnie przy:

  • stosunkach bez prezerwatywy,
  • dużej liczbie partnerów seksualnych lub nowym partnerze,
  • partnerze, który ma inne partnerki lub partnerów,
  • przebytej wcześniej chorobie przenoszonej drogą płciową,
  • seksie pod wpływem alkoholu lub narkotyków.

Jakie są powikłania nieleczonych chorób wenerycznych?

Nieleczone choroby przenoszone drogą płciową mogą prowadzić do:

  • zapalenia przydatków i niepłodności u kobiet (zwłaszcza po chlamydiozie i rzeżączce),
  • ciąży pozamacicznej,
  • zapalenia najądrzy i niepłodności u mężczyzn,
  • raka szyjki macicy, odbytu, prącia i gardła (przewlekłe zakażenie HPV),
  • uszkodzenia serca, mózgu i nerwów (późna kiła),
  • marskości i raka wątroby (przewlekłe WZW B),
  • zakażenia dziecka w ciąży lub podczas porodu.

Jak wykrywa się choroby przenoszone drogą płciową?

Choroby weneryczne rozpoznaje się na podstawie badań, bo wiele z nich nie daje objawów:

  1. wymaz z pochwy, szyjki macicy, cewki moczowej, odbytu lub gardła albo badanie moczu metodą genetyczną (PCR), która wykrywa m.in. chlamydie, rzeżączkę, rzęsistka i mykoplazmy,
  2. badania krwi w kierunku kiły, HIV, WZW B i WZW C,
  3. cytologia i test HPV u kobiet.

Test w kierunku HIV można wykonać bezpłatnie i anonimowo w punktach konsultacyjno-diagnostycznych (PKD). Badania zleca też ginekolog, urolog, dermatolog-wenerolog i lekarz rodzinny.

Jak leczy się choroby weneryczne?

Leczenie zależy od przyczyny i zawsze powinien je prowadzić lekarz:

  • zakażenia bakteryjne leczy się antybiotykami: kiłę penicyliną, rzeżączkę najczęściej ceftriaksonem, chlamydiozę doksycykliną,
  • rzęsistkowicę leczy się metronidazolem,
  • opryszczkę narządów płciowych leczy się lekami przeciwwirusowymi, np. acyklowirem lub walacyklowirem, które skracają nawrót, ale nie usuwają wirusa,
  • HIV leczy się stale lekami antyretrowirusowymi; osoba z niewykrywalną ilością wirusa we krwi nie zakaża partnerów drogą płciową,
  • kłykciny usuwa się maściami, krioterapią lub laserem.

Leczyć powinni się jednocześnie oboje partnerzy, a do zakończenia leczenia trzeba powstrzymać się od współżycia. Samodzielne leczenie domowymi sposobami lub antybiotykiem „na zapas” może zamaskować objawy i doprowadzić do powikłań. Opinie o lekach stosowanych w tych zakażeniach znajdziesz w kategoriach Rzeżączka, Chlamydia, Rzęsistkowica i Opryszczka narządów płciowych.

Jak zapobiegać chorobom przenoszonym drogą płciową?

  • prezerwatywa przy każdym stosunku, także oralnym i analnym, wyraźnie zmniejsza ryzyko, choć nie chroni w pełni przed HPV i opryszczką,
  • szczepienia przeciw HPV i WZW B; szczepienie przeciw HPV jest w Polsce bezpłatne dla dzieci i młodzieży w ramach programu szczepień,
  • regularne badania przy zmianie partnera,
  • profilaktyka przedekspozycyjna HIV (PrEP) dla osób z wysokim ryzykiem zakażenia, po konsultacji z lekarzem.

Choroby przenoszone drogą płciową w skrócie

Choroby przenoszone drogą płciową wywołują bakterie, wirusy, pierwotniaki i pasożyty, a wiele z nich przez długi czas nie daje objawów. Nieleczone mogą powodować niepłodność, nowotwory i uszkodzenie narządów. Wykrywa się je wymazem, badaniem moczu i badaniami krwi. Zakażenia bakteryjne leczy się antybiotykami, wirusowe lekami przeciwwirusowymi. Najlepszą ochroną są prezerwatywy, szczepienia przeciw HPV i WZW B oraz badania po każdej zmianie partnera.

Najczęstsze pytania o choroby przenoszone drogą płciową

Czy można zarazić się chorobą weneryczną przez seks oralny?

Przez seks oralny można się zarazić m.in. rzeżączką, kiłą, chlamydiozą, opryszczką i HPV. Dlatego zabezpieczenie warto stosować także przy kontaktach oralnych.

Po jakim czasie pojawiają się objawy chorób wenerycznych?

Objawy rzeżączki pojawiają się zwykle po 2–7 dniach, chlamydiozy po 1–3 tygodniach, a kiły po ok. 3 tygodniach. Wiele zakażeń nie daje objawów wcale.

Kiedy zrobić test na HIV po ryzykownym kontakcie?

Nowoczesne testy wykrywają większość zakażeń HIV po ok. 6 tygodniach od kontaktu. Po ryzykownym kontakcie w ciągu 72 godzin można przyjąć leki zapobiegające zakażeniu (PEP), dlatego trzeba jak najszybciej zgłosić się do szpitala zakaźnego.

Czy choroby weneryczne mogą przejść same?

Zakażenia bakteryjne, takie jak kiła, rzeżączka czy chlamydioza, nie przechodzą same i nieleczone dalej uszkadzają narządy, nawet gdy objawy chwilowo znikną.