Bulimia (żarłoczność psychiczna) to zaburzenie odżywiania, w którym powtarzają się napady objadania się, czyli zjadania w krótkim czasie dużej ilości jedzenia z poczuciem utraty kontroli, a po nich zachowania mające zapobiec przytyciu: prowokowanie wymiotów, środki przeczyszczające lub moczopędne, głodzenie się albo nadmierne ćwiczenia. Osoby z bulimią mają zwykle prawidłową masę ciała, dlatego choroba długo pozostaje niezauważona. Bulimia najczęściej zaczyna się w okresie dojrzewania lub u młodych dorosłych, częściej u kobiet. Jest uleczalna: najskuteczniejsza jest terapia poznawczo-behawioralna, czasem połączona z lekiem przeciwdepresyjnym.
Redakcja Tomipomaga.pl przygotowała ten tekst dla osób, które zmagają się z napadami objadania się i wymiotami, oraz dla ich bliskich, żeby wiedzieli, jak rozpoznać bulimię, czym grozi i gdzie szukać pomocy.
Jak rozpoznać bulimię?
Bulimię rozpoznaje się, gdy:
- powtarzają się napady objadania się: zjedzenie w ograniczonym czasie, np. do 2 godzin, znacznie więcej, niż większość ludzi zjadłaby w podobnej sytuacji, z poczuciem, że nie da się przestać,
- po napadach pojawiają się zachowania kompensacyjne: prowokowanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających, moczopędnych lub odchudzających, głodówki, intensywne ćwiczenia,
- napady i zachowania kompensacyjne występują średnio co najmniej raz w tygodniu przez 3 miesiące,
- samoocena w nadmiernym stopniu zależy od kształtu i masy ciała.
Napady często są planowane, odbywają się w ukryciu i dotyczą produktów, których osoba na co dzień sobie odmawia. Kończą się, gdy żołądek jest przepełniony lub ktoś przyjdzie. Po napadzie pojawiają się wstyd, poczucie winy i napięcie, które na krótko łagodzą wymioty. Okresy ścisłych diet sprzyjają kolejnym napadom, przez co powstaje błędne koło: restrykcje, napad, wymioty, poczucie winy i znów restrykcje.
Gdy napady objadania się występują bez zachowań kompensacyjnych, mowa o zaburzeniu z napadami objadania się. Gdy towarzyszy im znacznie zaniżona masa ciała, rozpoznaje się zwykle anoreksję typu bulimicznego. Lekarz wyklucza też inne przyczyny wymiotów, np. choroby przewodu pokarmowego i układu nerwowego.
Jakie sygnały mogą świadczyć o bulimii?
- znikanie dużych ilości jedzenia, ukryte opakowania, wydawanie dużych sum na jedzenie,
- wychodzenie do łazienki zaraz po posiłku, odkręcanie wody, zapach wymiocin,
- unikanie wspólnych posiłków, jedzenie w ukryciu,
- ciągłe diety, zainteresowanie tabletkami odchudzającymi i przeczyszczającymi,
- wahania masy ciała, choć zwykle w granicach normy,
- obrzęk policzków i okolicy żuchwy (powiększone ślinianki),
- otarcia i zgrubienia na grzbiecie dłoni od prowokowania wymiotów (objaw Russella),
- problemy z zębami, częste bóle gardła, chrypka,
- zmęczenie, zawroty głowy, omdlenia, nieregularne miesiączki,
- silna koncentracja na wyglądzie, krytyczny stosunek do własnego ciała, obniżony nastrój, izolowanie się.
Czym grozi bulimia?
- zaburzenia elektrolitowe, zwłaszcza niedobór potasu: osłabienie, skurcze mięśni, groźne zaburzenia rytmu serca, które mogą prowadzić do nagłej śmierci,
- odwodnienie, zawroty głowy, omdlenia, uszkodzenie nerek,
- zęby i jama ustna: erozja szkliwa przez kwas żołądkowy, nadwrażliwość, próchnica, choroby dziąseł,
- przełyk i żołądek: zapalenie przełyku, refluks, pęknięcie błony śluzowej z krwawieniem (zespół Mallory'ego-Weissa), rzadko pęknięcie przełyku lub ostre rozszerzenie żołądka po napadzie, które zagrażają życiu,
- jelita: przewlekłe zaparcia lub biegunki i „leniwe jelito” po nadużywaniu środków przeczyszczających,
- ślinianki: bezbolesny obrzęk ślinianek przyusznych,
- hormony: zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę, osteoporoza,
- psychika: depresja, zaburzenia lękowe, nadużywanie alkoholu i innych substancji, samookaleczenia, myśli samobójcze.
Wezwij pogotowie pod numer 112 przy wymiotach krwią, silnym bólu w klatce piersiowej lub brzucha, kołataniu serca, omdleniu, drgawkach albo myślach samobójczych. Wsparcie w kryzysie oferuje Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym pod numerem 800 70 2222, a dzieci i młodzież mogą dzwonić pod numer 116 111. Telefon zaufania dla dorosłych to 116 123.
Co powoduje bulimię?
Bulimia ma wiele przyczyn, które się na siebie nakładają:
- czynniki biologiczne: skłonność dziedziczna, zaburzenia neuroprzekaźników, np. serotoniny, zaburzenia odżywiania i depresja w rodzinie,
- czynniki psychologiczne: niska samoocena, perfekcjonizm, trudności w radzeniu sobie z emocjami i konfliktami, impulsywność, lęk, depresja,
- diety odchudzające: restrykcyjne diety są częstym początkiem choroby,
- czynniki rodzinne i społeczne: kult szczupłej sylwetki w mediach, presja otoczenia i komentarze na temat wyglądu, sporty i zawody wymagające niskiej masy ciała, napięcia w rodzinie,
- trudne doświadczenia: przemoc fizyczna, seksualna lub emocjonalna, trauma.
Bulimia nie jest kwestią braku silnej woli. Dla wielu osób napady i wymioty stają się sposobem radzenia sobie z trudnymi emocjami, napięciem lub poczuciem pustki, dlatego w terapii ważne jest znalezienie innych sposobów radzenia sobie.
Jak leczy się bulimię?
- terapia poznawczo-behawioralna (CBT-E): najlepiej przebadana metoda leczenia dorosłych; obejmuje regularne jedzenie 3 posiłków i 2–3 przekąsek dziennie, monitorowanie napadów i sytuacji, które je wywołują, pracę nad przekonaniami dotyczącymi wyglądu i masy ciała oraz zapobieganie nawrotom,
- terapia rodzinna: zalecana u nastolatków,
- inne formy psychoterapii, np. terapia interpersonalna, dialektyczno-behawioralna, psychodynamiczna, gdy CBT nie wystarcza lub współistnieją inne problemy,
- leki: fluoksetyna (np. Bioxetin, Seronil), stosowana w bulimii zwykle w wyższej dawce niż w depresji, zmniejsza częstość napadów i wymiotów; leki są uzupełnieniem psychoterapii, a dobiera je psychiatra; bupropionu nie stosuje się w bulimii, bo zwiększa ryzyko drgawek,
- opieka lekarska: kontrola potasu i innych elektrolitów, EKG, leczenie powikłań; opieka stomatologa,
- poradnictwo dietetyczne: odbudowa regularnego, nierestrykcyjnego sposobu jedzenia.
Większość osób leczy się w poradni. Leczenie w szpitalu lub na oddziale dziennym jest potrzebne przy ciężkich zaburzeniach elektrolitowych, zagrożeniu życia, myślach samobójczych lub gdy leczenie ambulatoryjne nie pomaga. Po wymiotach nie należy od razu myć zębów; lepiej wypłukać usta wodą, bo szczotkowanie po kontakcie z kwasem nasila ścieranie szkliwa.
Opinie i pytania znajdziesz w kategorii Bulimia. Przeczytaj też artykuły Anoreksja: przyczyny, objawy i leczenie oraz Depresja: przyczyny, objawy i leczenie.
Jak pomóc bliskiej osobie z bulimią?
- porozmawiaj w spokojnym momencie, bez oskarżeń, mówiąc o swoich obserwacjach i trosce,
- nie komentuj wyglądu, masy ciała ani tego, co i ile je,
- nie kontroluj na siłę łazienki czy lodówki; to zwykle nasila wstyd i ukrywanie,
- zachęcaj do wizyty u lekarza rodzinnego, psychiatry lub psychoterapeuty i zaproponuj pomoc w umówieniu wizyty,
- bądź cierpliwa lub cierpliwy: wyjście z bulimii trwa miesiącami, a nawroty są częścią procesu zdrowienia.
Bulimia w skrócie
Bulimia to zaburzenie odżywiania z nawracającymi napadami objadania się i zachowaniami kompensacyjnymi, takimi jak wymioty, środki przeczyszczające, głodówki czy nadmierne ćwiczenia, występującymi co najmniej raz w tygodniu przez 3 miesiące. Osoby z bulimią mają zwykle prawidłową masę ciała. Choroba grozi niedoborem potasu i zaburzeniami rytmu serca, uszkodzeniem zębów, przełyku i jelit oraz depresją. Najskuteczniejsza jest terapia poznawczo-behawioralna, a u nastolatków terapia rodzinna; pomocniczo stosuje się fluoksetynę.
Najczęstsze pytania o bulimię
Czy z bulimii można się wyleczyć?
Z bulimii można się wyleczyć. Po leczeniu, zwłaszcza terapii poznawczo-behawioralnej, u większości osób napady i wymioty wyraźnie się zmniejszają lub ustępują, choć nawroty w okresach stresu są możliwe.
Czym bulimia różni się od anoreksji?
W anoreksji kluczowe jest znaczne ograniczanie jedzenia i zbyt niska masa ciała. W bulimii masa ciała jest zwykle prawidłowa, a dominują napady objadania się i zachowania kompensacyjne. Obie choroby mogą przechodzić jedna w drugą.
Do jakiego specjalisty z bulimią?
Z bulimią warto zgłosić się do psychiatry lub psychoterapeuty, najlepiej zajmującego się zaburzeniami odżywiania. Do psychiatry nie potrzeba skierowania. Lekarz rodzinny może zlecić badania, np. potasu i EKG.
Czy wymioty pomagają schudnąć?
Wymioty nie są skutecznym sposobem na odchudzanie. Organizm zdąży wchłonąć znaczną część kalorii z napadu, a środki przeczyszczające usuwają głównie wodę. Prowokowanie wymiotów podtrzymuje błędne koło napadów i grozi poważnymi powikłaniami.