Ból żołądka, czyli ból w nadbrzuszu („w dołku”), najczęściej wynika z niestrawności, błędów w diecie, zapalenia błony śluzowej żołądka, choroby refluksowej lub choroby wrzodowej, ale może też być objawem chorób trzustki, pęcherzyka żółciowego, a nawet zawału serca. Łagodny ból po ciężkim posiłku zwykle mija po kilku godzinach lekkiej diety. Ból nawracający, nasilający się lub połączony z wymiotami, czarnym stolcem albo chudnięciem wymaga wizyty u lekarza, a nagły, bardzo silny ból brzucha wymaga pilnej pomocy.
Redakcja Tomipomaga.pl przygotowała ten tekst dla osób, którym dokucza ból żołądka, i rodziców dzieci skarżących się na ból brzucha, żeby wiedziały, co może go powodować, jak sobie z nim radzić i kiedy iść do lekarza.
Jakie są najczęstsze przyczyny bólu żołądka?
| Przyczyna | Typowe objawy |
|---|---|
| Niestrawność (dyspepsja) | ból lub pieczenie w nadbrzuszu, uczucie pełności po posiłku, szybkie uczucie sytości, wzdęcia, odbijanie |
| Choroba refluksowa przełyku | zgaga, pieczenie za mostkiem, cofanie się kwaśnej treści do ust, objawy nasilające się po posiłku i w pozycji leżącej |
| Ostre zapalenie błony śluzowej żołądka | ból i ucisk w nadbrzuszu, nudności, wymioty; często po alkoholu, lekach przeciwbólowych z grupy NLPZ (np. ibuprofen, ketoprofen, kwas acetylosalicylowy) lub zatruciu pokarmowym |
| Zakażenie Helicobacter pylori | często bez objawów; może powodować zapalenie żołądka i wrzody |
| Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy | piekący, ssący ból w nadbrzuszu, zwykle na czczo, w nocy lub 2–3 godziny po posiłku, często ustępujący po jedzeniu; nudności |
| Kamica żółciowa | silny ból pod prawym łukiem żebrowym i w nadbrzuszu po tłustym posiłku, promieniujący do prawej łopatki, trwający od kilkudziesięciu minut do kilku godzin |
| Ostre zapalenie trzustki | bardzo silny, stały ból w nadbrzuszu promieniujący do pleców, wymioty; często po alkoholu lub przy kamicy żółciowej |
| Przewlekłe zapalenie trzustki | nawracający ból w nadbrzuszu promieniujący do pleców, tłuszczowe stolce, chudnięcie |
| Rak żołądka | przewlekły ból w nadbrzuszu, uczucie pełności, brak apetytu, chudnięcie, wymioty, niedokrwistość |
Więcej o tych chorobach przeczytasz w artykułach Dyspepsja (niestrawność) i Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy oraz w kategoriach Ból żołądka, Zapalenie żołądka i dwunastnicy i Kamica żółciowa.
Kiedy ból żołądka wymaga pilnej pomocy?
Wezwij pogotowie pod numerem 112 lub jedź na SOR, gdy:
- ból jest nagły, bardzo silny i nie ustępuje, a brzuch jest twardy jak deska,
- pojawiły się wymioty krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy,
- stolec jest czarny, smolisty,
- bólowi w nadbrzuszu towarzyszy ucisk w klatce piersiowej, duszność, zimny pot lub ból promieniujący do żuchwy czy ramienia; tak może objawiać się zawał serca, zwłaszcza zawał ściany dolnej,
- ból jest połączony z wysoką gorączką, żółtaczką lub omdleniem,
- ciężarna odczuwa silny ból brzucha, ma krwawienie z dróg rodnych lub regularne bolesne skurcze.
Do lekarza warto iść w ciągu kilku dni, gdy ból nawraca, budzi w nocy, towarzyszy mu chudnięcie, trudności w połykaniu, uporczywe wymioty, osłabienie i bladość, a także gdy dolegliwości pojawiły się po raz pierwszy po 50. roku życia lub w rodzinie był rak żołądka.
Dlaczego żołądek boli po jedzeniu?
Ból po posiłku najczęściej wywołują:
- zbyt obfite, tłuste, smażone i ciężkostrawne potrawy,
- produkty drażniące: alkohol, mocna kawa, ostre przyprawy, czasem cytrusy i czekolada,
- napoje gazowane,
- szybkie jedzenie w stresie,
- nietolerancje pokarmowe, np. laktozy,
- zatrucie pokarmowe: ból brzucha z nudnościami, wymiotami i biegunką kilka godzin po zjedzeniu nieświeżego posiłku (zobacz: Biegunka: przyczyny i leczenie).
Czy stres może powodować ból żołądka?
Tak. Stres wpływa na pracę przewodu pokarmowego przez układ nerwowy łączący mózg z jelitami. Może wywoływać ból i ściskanie w nadbrzuszu, nudności, biegunkę lub zaparcia, a także nasilać objawy dyspepsji czynnościowej i zespołu jelita drażliwego. Jeśli dolegliwości trwają dłużej niż kilka tygodni, warto iść do lekarza, żeby wykluczyć inne choroby. Pomocne bywają techniki relaksacyjne, aktywność fizyczna i psychoterapia.
Skąd bierze się ból żołądka w ciąży i po porodzie?
W ciąży często pojawiają się zgaga i dyskomfort w nadbrzuszu, bo hormony rozluźniają dolny zwieracz przełyku, a rosnąca macica uciska żołądek. Pomagają małe, częste posiłki i niekładzenie się zaraz po jedzeniu. Leki na zgagę w ciąży warto stosować po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
Silny ból w nadbrzuszu w drugiej połowie ciąży, zwłaszcza z bólem głowy, zaburzeniami widzenia lub obrzękami, może być objawem stanu przedrzucawkowego i wymaga pilnej pomocy. Skurcze odczuwane w podbrzuszu podczas karmienia piersią w pierwszych dniach po porodzie wynikają z działania oksytocyny, która obkurcza macicę, i są normalne.
Jakie są przyczyny bólu brzucha u dzieci?
- kolka niemowlęca: napady płaczu u zdrowego niemowlęcia, zwykle po południu i wieczorem, mijające do 3.–4. miesiąca życia (zobacz: Kolka jelitowa),
- infekcja jelitowa lub zatrucie: ból z biegunką i wymiotami; najważniejsze jest nawadnianie,
- zaparcia: częsta, często niedoceniana przyczyna bólu brzucha u dzieci,
- zapalenie wyrostka robaczkowego: ból zaczyna się wokół pępka, a potem przesuwa w prawy dół brzucha, z gorączką i wymiotami; wymaga pilnej wizyty na SOR,
- pasożyty, np. glista ludzka (zobacz: Glista ludzka) i owsiki,
- nietolerancje i alergie pokarmowe, celiakia,
- czynnościowe bóle brzucha, często związane ze stresem, np. szkolnym.
Z dzieckiem trzeba iść do lekarza, gdy ból jest silny lub trwa kilka godzin, towarzyszy mu gorączka, wymioty, krew w stolcu, oznaki odwodnienia albo dziecko nie chce chodzić z powodu bólu.
Jakie badania wykonuje się przy bólu żołądka?
- testy na Helicobacter pylori: oddechowy test ureazowy lub test na antygen w kale (badania serologiczne z krwi nie odróżniają zakażenia obecnego od przebytego),
- gastroskopia: badanie endoskopowe, które pozwala obejrzeć przełyk, żołądek i dwunastnicę oraz pobrać wycinki; konieczna przy objawach alarmowych i u osób po 50. roku życia,
- USG jamy brzusznej: ocena pęcherzyka żółciowego, wątroby i trzustki,
- badania krwi: morfologia, enzymy wątrobowe, amylaza lub lipaza przy podejrzeniu zapalenia trzustki,
- EKG: przy podejrzeniu, że ból w nadbrzuszu ma przyczynę sercową.
Jak leczy się ból żołądka?
Leczenie zależy od przyczyny:
- leki zobojętniające (np. Alugastrin): szybko łagodzą zgagę i pieczenie, ale działają krótko,
- inhibitory pompy protonowej (np. pantoprazol, Nolpaza): zmniejszają wydzielanie kwasu; bez recepty można je stosować krótko przy zgadze, a jeśli objawy nie mijają po 2 tygodniach, trzeba iść do lekarza,
- leczenie zakażenia Helicobacter pylori: lekarz zleca terapię kilkoma lekami naraz, czyli zwykle dwoma antybiotykami z lekiem hamującym wydzielanie kwasu, często także z bizmutem, zazwyczaj przez 14 dni; po leczeniu sprawdza się, czy bakteria została usunięta,
- odstawienie lub zmiana leków drażniących żołądek, np. NLPZ, po konsultacji z lekarzem,
- leczenie chorób trzustki i dróg żółciowych zgodnie z zaleceniami specjalisty.
Co jeść, gdy boli żołądek?
Przy bólu żołądka pomaga dieta lekkostrawna: kasze, ryż, pieczywo pszenne, gotowane warzywa, chude mięso i ryby gotowane lub pieczone, jogurt naturalny i kefir, jeśli są dobrze tolerowane. Warto jeść 4–5 mniejszych posiłków dziennie, powoli i bez pośpiechu, ostatni 2–3 godziny przed snem. Lepiej zrezygnować z potraw smażonych, tłustych i pikantnych, alkoholu, mocnej kawy i napojów gazowanych oraz rzucić palenie.
Jakie domowe sposoby łagodzą ból żołądka?
- ciepło: termofor lub ciepły okład na brzuch może złagodzić skurcze, ale nie stosuj go przy podejrzeniu zapalenia wyrostka,
- napar z rumianku: działa rozkurczowo i łagodzi podrażnienie,
- melisa: działa rozkurczowo i uspokajająco,
- mięta pieprzowa: łagodzi niestrawność i wzdęcia, ale może nasilać zgagę u osób z refluksem,
- kleik z siemienia lnianego: osłania błonę śluzową żołądka,
- korzeń lukrecji: tradycyjnie stosowany przy dolegliwościach żołądkowych, ale przy dłuższym stosowaniu może podnosić ciśnienie i obniżać poziom potasu, dlatego nie jest dla osób z nadciśnieniem, chorobami serca i nerek ani dla kobiet w ciąży.
Domowe sposoby pomagają przy łagodnych dolegliwościach, ale nie zastępują leczenia, gdy ból nawraca.
Ból żołądka w skrócie
Ból żołądka to ból w nadbrzuszu, który najczęściej wynika z niestrawności, błędów w diecie, zapalenia błony śluzowej żołądka, refluksu, zakażenia Helicobacter pylori lub choroby wrzodowej. Może też być objawem kamicy żółciowej, zapalenia trzustki, a nawet zawału serca. Przy łagodnym bólu pomaga lekkostrawna dieta i leki zobojętniające. Ból nawracający lub z objawami alarmowymi wymaga lekarza i często gastroskopii. Nagły silny ból, wymioty krwią, czarny stolec lub ból z dusznością i zimnym potem wymagają wezwania pogotowia pod numer 112.
Najczęstsze pytania o ból żołądka
Co na ból żołądka bez recepty?
Przy zgadze i pieczeniu pomagają leki zobojętniające i krótko stosowane inhibitory pompy protonowej. Przy niestrawności ulgę przynosi napar z rumianku lub melisy. Lepiej nie przyjmować leków przeciwbólowych z grupy NLPZ, bo mogą nasilić dolegliwości. Jeśli ból nie mija w ciągu 2 tygodni, trzeba iść do lekarza.
Kiedy z bólem żołądka iść do lekarza?
Gdy ból nawraca lub trwa dłużej niż kilka dni, budzi w nocy, towarzyszą mu wymioty, czarny stolec, chudnięcie lub trudności w połykaniu, a także gdy pojawił się po raz pierwszy po 50. roku życia.
Czy ból żołądka może oznaczać zawał?
Tak. Zawał serca może dawać ból w nadbrzuszu przypominający niestrawność, zwłaszcza u kobiet, osób starszych i chorych na cukrzycę. Jeśli towarzyszą mu ucisk w klatce piersiowej, duszność, zimny pot lub osłabienie, trzeba dzwonić pod 112.
Czy Helicobacter pylori zawsze trzeba leczyć?
Zgodnie z obecnymi zaleceniami potwierdzone zakażenie Helicobacter pylori zwykle się leczy, bo zwiększa ryzyko wrzodów i raka żołądka. Decyzję i wybór leków podejmuje lekarz.